Sinds 29 mei 2026 moet bij verkoop, nieuwe verhuur of verlenging van een huurovereenkomst van een gebouwd beschermd monument een geldig energielabel worden geleverd. De oude algemene vrijstelling voor monumenten is vervallen. Dit geldt voor rijksmonumenten, provinciale monumenten en gemeentelijke monumenten.
Een bestaande huurovereenkomst die zonder verlenging doorloopt, veroorzaakt volgens de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed niet op zichzelf een nieuwe labelplicht. Voor alle gebouwen bestaan daarnaast wettelijke uitzonderingen. Controleer die apart; ga er niet meer vanuit dat de monumentenstatus voldoende is voor vrijstelling.
Wanneer heb je voor een monument een energielabel nodig?
| Situatie vanaf 29 mei 2026 | Label nodig? | Wat je controleert |
|---|---|---|
| Verkoop van een gebouwd beschermd monument | In beginsel ja | Of er een geldig label in EP-Online staat en of een algemene gebouwuitzondering geldt |
| Nieuwe huurovereenkomst | In beginsel ja | Het moment van sluiten en de functie van het gebouw |
| Verlenging van een huurovereenkomst | In beginsel ja | Of juridisch sprake is van verlenging en wanneer die ingaat |
| Bestaande huur loopt ongewijzigd door | Nee, niet door het enkele doorlopen | Of er werkelijk geen nieuwe overeenkomst of verlenging plaatsvindt |
| Geen verkoop of verhuur | Niet vanwege deze transactieplicht | Of een andere label- of gebouwregel van toepassing is |
De regels gaan over gebouwde monumenten. Twijfel je over een uitzonderingssituatie, zoals incidentele verhuur of een bijzonder gebruik? Raadpleeg dan de actuele vraag-en-antwoordpagina van RCE of laat de juridische situatie controleren voordat de advertentie of overeenkomst definitief wordt.
Controleer eerst monumentenstatus, functie en bestaand label
- Leg de beschermde status vast. Noteer of het pand een rijks-, provinciaal of gemeentelijk monument is en bewaar het monumentnummer of aanwijzingsbesluit.
- Noteer de gebruiksfunctie. Een woonhuis, kantoor, winkel of gemengd gebouw wordt binnen de energielabelmethodiek niet automatisch hetzelfde behandeld.
- Controleer EP-Online. Een bestaand energielabel blijft in beginsel tien jaar geldig. Gebruik de actuele registratie, niet alleen een oude pdf uit het dossier.
- Leg de transactie vast. Noteer of het om verkoop, een nieuwe huurovereenkomst of een verlenging gaat en op welke datum.
- Controleer de algemene uitzonderingen. Artikel 6.28 van het Besluit bouwwerken leefomgeving bevat uitzonderingen die voor alle gebouwen kunnen gelden.
Er bestaat geen apart energielabel voor monumenten
Een beschermd monument krijgt een energielabel volgens dezelfde NTA 8800-systematiek als andere woningen of utiliteitsgebouwen. Er is dus geen aparte monumentenlabelklasse. De berekening gebruikt standaardcondities om gebouwen te vergelijken; het berekende energiegebruik kan daardoor afwijken van het werkelijke verbruik.
Bij het label staan standaard aanbevelingen voor verduurzaming. RCE waarschuwt dat die aanbevelingen nog niet speciaal op monumenten zijn afgestemd. Een maatregel kan technisch logisch lijken, maar toch botsen met monumentale waarden, vochtgedrag of vergunningseisen. Gebruik het energielabel daarom als energieprestatie-indicatie, niet als automatisch uitvoeringsplan.
Welke informatie helpt bij de opname?
Leg bouwtekeningen, restauratie- en verbouwingsverslagen, facturen en foto’s klaar. Vooral ingrepen die vanaf de buiten- of binnenzijde niet zichtbaar zijn, moeten goed herleidbaar zijn.
- documenten over dak-, gevel-, vloer- en glasisolatie;
- foto’s tijdens restauratie waarop materiaal en dikte zichtbaar zijn;
- gegevens van cv-ketel, warmtepomp, warm water en ventilatie;
- informatie over zonnepanelen of andere opwekking;
- tekeningen van aanbouwen, gesplitste bouwdelen of gemengd gebruik;
- de monumentenstatus en bekende vergunningen voor energetische ingrepen.
Maak technische ruimten en bereikbare bouwdelen toegankelijk voor de opname. Laat beschermde of kwetsbare onderdelen dicht wanneer openen schade kan veroorzaken; bespreek vooraf met de adviseur welke waarneming en welk vervangend bewijs bruikbaar is.
EP-adviseur voor het label, monumentenspecialist voor maatregelen
Volgens RCE hoeft een EP-adviseur geen speciale monumentenopleiding te hebben om een energielabel op te stellen en te registreren. Voor het bepalen van uitvoerbare verduurzamingsmaatregelen is monumentenkennis wel relevant. RCE verwijst daarvoor naar een gespecialiseerde DuMo-adviseur.
Houd die opdrachten uit elkaar in de offerte. Vraag voor het energielabel om de gebouwopname, berekening en registratie. Vraag voor verduurzaming apart om een advies dat rekening houdt met monumentale waarden, bouwfysica en benodigde toestemming.
Monumentaal kantoor: labelplicht is niet hetzelfde als label C
Een beschermd monument kan sinds 29 mei 2026 bij verkoop of verhuur een energielabel nodig hebben. Dat betekent niet automatisch dat een monumentaal kantoor tijdens gebruik minimaal label C moet halen. RVO noemt beschermde monumenten nog als uitzondering op de afzonderlijke kantoor-C-plicht. Controleer beide regels los van elkaar.
Wil je een aanvraag voorbereiden? Bekijk energielabel voor een monument aanvragen. Verzamel eerst de status, gebruiksfunctie, transactie en beschikbare bouwdocumenten; dan kan de aanvraag inhoudelijk worden beoordeeld zonder een monumentenvrijstelling te veronderstellen.